Di chúc hợp pháp có hợp pháp không

Câu hỏi:

Trả lời:

Căn cứ Điều 15 Luật hôn nhân và gia đình năm 1959 quy định: “Vợ và chồng đều có quyền sở hữu, hưởng thụ và sử dụng ngang nhau đối với tài sản có trước và sau khi cưới”. Do đó, nhà đất của ông K là tài sản chung của ông K và bà cả. Năm 1960 khi bà vợ này mất thì một nửa tài sản là của ông K còn một nửa là di sản thừa kế của bà vợ cả. Vì ông K không có con với bà vợ cả nên căn cứ Điều 16 Luật hôn nhân và gia đình năm 1959 quy định: “Vợ và chồng đều có quyền thừa kế tài sản của nhau” nên ông K được hưởng phần tài sản của bà vợ cả.
Năm 1998 ông K mất (khi đó đã lấy bà H và bà H có một người con riêng), nên theo Điều 16 Luật hôn nhân và gia đình năm 1986 quy định: “Đối với tài sản mà vợ chồng có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng hoặc tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân thì người có tài sản đó có quyền nhập hoặc không nhập vào khối tài sản chung của vợ chồng”. Vì giữa ông K và bà H không có thoả thuận về việc nhập khối tài sản mà ông K có trước khi lấy bà H, mặt khác trong cả hai di chúc của mình, ông K đều có nguyện vọng không bán mà giao cho người trong họ để thờ cúng tổ tiên và hương khói cho mình. Do đó, bà H không có quyền định đoạt đối với nhà đất của ông K mà chỉ được sử dụng (ở tại đó).
Vì diện tích nhà đất này là tài sản của ông K nên theo quy định tại Điều 201 Bộ luật dân sự⁽¹⁾ về quyền định đoạt của chủ sở hữu, nên ông K có quyền lập di chúc để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo chỉ định.
Điều 201 Bộ luật dân sự quy định: “Quyền định đoạt là quyền của chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu tài sản của mình cho người khác hoặc từ bỏ quyền sở hữu đó. Chủ sở hữu có quyền tự mình bán, trao đổi, tặng cho, cho vay, để thừa kế, từ bỏ hoặc thực hiện các hình thức định đoạt khác đối với tài sản”.
Về hiệu lực của di chúc: Khi còn sống ông K đã lập hai bản di chúc vào hai thời điểm khác nhau để định đoạt tài sản của mình cho hai người thừa kế được chỉ định khác nhau (thực ra đều là bố và con của ông) để lo hương khói. Căn cứ khoản 5 Điều 670 Bộ luật dân sự⁽²⁾ quy định hiệu lực của di chúc như sau: “Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản, thì chỉ bản di chúc sau cùng mới có hiệu lực pháp luật”.
Như vậy, chỉ có bản di chúc mà ông K lập năm 1997 mới có hiệu lực pháp luật.
------------------------------------------------
(1) Điều 195 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: "Quyền định đoạt là chuyển giao quyền sở hữu tài sản hoặc từ bỏ quyền sở hữu đó".
(2) Khoản 5 điều 667 Bộ luật dân sự năm 2005.