Doanh nghiệp sẽ thành lập công đoàn khi có đủ điều kiện về thời gian thành lập và số lượng đoàn viên tham gia. Pháp luật không quy định doanh nghiệp phải làm gì để đảm bảo việc thành lập tổ chức công đoàn cơ sở, miễn là doanh nghiệp tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức công đoàn sớm được thành lập và không cản trở việc thành lập và hoạt động công đoàn tại doanh nghiệp.
Đây chính là điểm nổi bật trong thực tiễn áp dụng pháp luật lao động khiến những nhà điều hành doanh nghiệp, nhất là những nhà điều hành doanh nghiệp nước ngoài, cho rằng việc thành lập tổ chức công đoàn trên thực tế đang trở thành trách nhiệm của doanh nghiệp, và rằng về khía cạnh chấm dứt HĐLĐ, pháp luật lao động Việt Nam đang bênh vực NLĐ một cách thái quá. Người viết nhiều lần chứng kiến NLĐ bị sa thải do những sai phạm hết sức rõ ràng và nghiêm trọng nhưng vẫn khởi kiện doanh nghiệp ra tòa để đòi bồi thường và tự tin chắc thắng vì họ biết rằng doanh nghiệp sẽ bị xem là vi phạm khi sa thải họ mà không có sự tham gia của tổ chức công đoàn.
Tuy nhiên, trong tham luận ngày 15-12-2009 tại Hội nghị triển khai công tác năm 2010 của ngành tòa án, Tòa Lao động, Tòa án Nhân dân Tối cao đã ghi nhận các quan điểm khác nhau về sự cần thiết phải có sự tham gia của tổ chức công đoàn cơ sở khi người sử dụng lao động tiến hành thủ tục chấm dứt HĐLĐ theo điều 17, điều 38 và điều 87 Bộ luật Lao động và có ý kiến hướng dẫn để vận dụng thống nhất như sau:
- Nếu doanh nghiệp đã có tổ chức công đoàn nhưng NSDLĐ không trao đổi với Ban chấp hành Công đoàn cơ sở trước khi chấm dứt HĐLĐ hoặc không mời BCH tham gia khi xem xét xử lý kỷ luật lao động đối với NLĐ thì bị coi là vi phạm nghiêm trọng thủ tục chấm dứt HĐLĐ, thủ tục xử lý kỷ luật lao động.
Việc thành lập tổ chức công đoàn tại doanh nghiệp thuộc trách nhiệm của công đoàn địa phương hoặc công đoàn ngành. Do đó, khi NSDLĐ chấm dứt HĐLĐ hoặc xử lý kỷ luật lao động đối với NLĐ mà không thực hiện được thủ tục trao đổi nhất trí với tổ chức công đoàn hoặc không có sự tham gia của đại diện tổ chức công đoàn vì lý do ở doanh nghiệp chưa có tổ chức công đoàn, thì không bị coi là vi phạm thủ tục chấm dứt HĐLĐ hoặc thủ tục xử lý kỷ luật lao động.
- Ở doanh nghiệp chưa thành lập tổ chức công đoàn, NSDLĐ không phải trao đổi, hoặc mời đại diện của tổ chức công đoàn cấp trên có ý kiến, tham gia vào việc chấm dứt HĐLĐ hoặc xử lý kỷ luật lao động vì pháp luật không quy định như vậy. Việc tham gia của tổ chức công đoàn cấp trên chỉ cần thiết khi NSDLĐ sa thải, đơn phương chấm dứt HĐLĐ với người là chủ tịch Ban chấp hành Công đoàn cơ sở như quy định tại điều 155.4 Bộ luật Lao động.
Tuy nhiên, dù vẫn được các tòa án địa phương xem là một nguồn tham khảo quan trọng để đảm bảo tính thống nhất trong công tác xét xử, báo cáo tham luận của các tòa chuyên trách thuộc Tòa án Nhân dân Tối cao không có hiệu lực thi hành vì không phải là một văn bản quy phạm pháp luật. Do vậy, vẫn bất câp trong việc xét xử án lao động. có toà chấp nhận hoặc không chấp nhận. Rủi ro pháp lý này đẩy cho NSDLD chịu.
Vì vậy, trong trường hợp này Bộ lao động thương binh xã hội cần có hướng dẫn chi tiết để hiểu và áp dụng pháp luật một cách thống nhất. Về phía người sử dụng lao động, khi nằm trong trường hợp này cần gởi văn bản trao đổi với ban chấp hành công đoàn cấp trên (dù đây không phải là thủ tục luật định) nhưng là "áp giáp" hiệu quả để phòng ngừa rủi ro khi tranh chấp xảy ra.
>> Tham khảo Luật sư tư vấn khởi kiện vụ án lao động
Bạn muốn tìm hiểu thêm các vấn đề liên quan. Hãy tham khảo các bài viết khác tại website chúng tôi hoặc gọi tổng đài tư vấn 0978845617 để được luật sư tư vấn trực tiếp.
Chúng tôi trên mạng xã hội